تبلیغات
مدیریت منابع انسانی - مقدمه‌ای بر مدیریت منابع انسانی/امیدوار، مجید

امروز:

مقدمه‌ای بر مدیریت منابع انسانی/امیدوار، مجید

چكیده

این مقاله به صورت خلاصه موضوع مدیریت منابع انسانی را معرفی می‌كند و به برخی از تعاریف و هم‌چنین برخی مفاهیم مربوط شامل تاریخچه، فلسفه، اهداف، وظایف، رویكرد و فعالیت‌ها اشاره می‌كند.

كلیدواژه : مدیریت منابع انسانی؛ تاریخچه؛ فلسفه؛ مدیریت كاركنان؛ امور كاركنان؛ سیستم اطلاعات منابع انسانی؛ فلسفه؛ رویكرد؛ اهداف؛ وظایف؛ فعالیت‌ها؛ امور منابع انسانی

1- مقدمه

مدیریت امور كاركنان حوزه‌ای است كه به اندازه كل حوزه مدیریت قدمت دارد اما به طور طبیعی دستخوش تغییر و تكامل شده است. نقطه عطف این تغییر و تكامل جایی است كه به جای مدیریت كاركنان1 ، مدیریت منابع انسانی2  مطرح می‌شود. مدیریت منابع انسانی علاوه بر دارا بودن مبانی و مفاهیم مدیریت كاركنان، رویكردهای كلی‌تر و جدید‌تری را در مدیریت نیروی انسانی در نظر می‌گیرد.

2-  تعریف

مدیریت منابع انسانی معطوف به سیاست‌ها، اقدامات و سیستم‌هایی است كه رفتار، طرز فكر و عملكرد كاركنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند (نو و دیگران 2000، 4).

مدیریت منابع انسانی عبارتست از رویكردی استراتژیك به جذب، توسعه، مدیریت، ایجاد انگیزش و دست‌یابی به تعهد منابع كلیدی سازمان؛ یعنی افرادی كه در آن یا برای آن كار می‌كنند (آرمسترانگ 1993، 33-34).

مدیریت منابع انسانی فرایندی شامل چهار وظیفه جذب، توسعه، ایجاد انگیزش و نگهداشت منابع انسانی است (دی سنزو و رابینز 1988، 4).

مدیریت منابع انسانی یعنی مدیریت كاركنان سازمان (اسكارپلو و لدوینكا 1988، 4).

مقصود از مدیریت منابع انسانی سیاست‌ها و اقدامات مورد نیاز برای اجرای بخشی از وظیفه مدیریت است كه با جنبه‌هایی از فعالیت‌ كاركنان بستگی دارد، به ویژه برای كارمندیابی، آموزش دادن به كاركنان، ارزیابی عملكرد، دادن پاداش و ایجاد محیطی سالم و منصفانه برای كاركنان سازمان. برای مثال این سیاست‌ها و اقدامات دربرگیرنده موارد زیر می‌شود:

  • تجزیه و تحلیل شغل (تعیین ماهیت شغل هر یك از كاركنان)
  • برنامه‌ریزی منابع انسانی و كارمندیابی
  • گزینش داوطلبان واجد شرایط
  • توجیه و آموزش دادن به كاركنان تازه استخدام
  • مدیریت حقوق و دستمزد (چگونگی جبران خدمت كاركنان)
  • ایجاد انگیزه و مزایا
  • ارزیابی عملكرد
  • برقراری ارتباط با كاركنان (مصاحبه، مشاوره و اجرای مقررات انضباطی)
  • توسعه نیروی انسانی و آموزش
  • متعهد نمودن كاركنان به سازمان (دسلر 1381، 2).

3-  مدیریت منابع انسانی و مدیریت كاركنان

برای دهها سال، اجرای وظایف انتخاب، آموزش و جبران خدمت كاركنان وظایف اصلی حوزه‌ای به نام مدیریت كاركنان بود. این وظایف بدون توجه به اینكه چگونه به یكدیگر مرتبط هستند انجام می‌شدند. اما اكنون حوزه‌ای به نام مدیریت منابع انسانی مطرح شده است. مدیریت منابع انسانی آنطور كه در حال حاضر درك می‌شود، به جای رد یا حذف، تعمیمی از نیازمندهای سنتی اداره اثربخش كاركنان است. در این حوزه درك مناسبی از رفتار بشری و مهارت استفاده از این درك و بینش نیاز است. هم‌چنین داشتن دانش و درك از وظایف مختلف كاركنان و آگاهی از شرایط محیطی ضروری است (شرمان، بوهلندر و چرودن 1988، 4).

مدیریت منابع انسانی در دهه 1980 ظهور كرد و توسط طرفداران آن به عنوان فصل جدیدی در مدیریت نیروی انسانی تكامل یافت. اكنون این توافق وجود دارد كه مدیریت منابع انسانی جایگزین مدیریت كاركنان نمی‌شود بلكه به فرایندهای مدیریت كاركنان از منظر متفاوتی می‌نگرد. هم‌چنین فلسفه‌های اصلی آن تا حد قابل ملاحظه‌ای متفاوت از مفاهیم سنتی مدیریت كاركنان است. با این همه برخی از رویكردهای خاص مدیریت كاركنان و روابط كاركنان می‌توانند تحت عنوان رویكردهای مدیریت منابع انسانی توصیف شوند زیرا در راستای فلسفه اساسی مدیریت منابع انسانی هستند (آرمسترانگ 1993، 33).

مدیریت منابع انسانی رویكردی جامع به مدیریت استراتژیك منابع كلیدی سازمان یعنی منابع انسانی است. مدیریت منابع انسانی نه تنها رویكردی از روی سودآوری به مدیریت كاركنان است بلكه رویكردی ویژه به روابط كاركنان با تأكید بر تعهد و دو طرفه بودن ارتباط دارد (آرمسترانگ 1993، 37).

4- فلسفه مدیریت منابع انسانی (آرمسترانگ 1993، 34)

  • منابع انسانی مهمترین دارایی یك سازمان است و مدیریت اثربخش آنها كلید موفقیت سازمان است.
  • اگر سیاست‌ها و رویه‌های مربوط به كاركنان سازمان با همدیگر تطابق و سهم قابل ملاحظه‌ای در دستیابی به اهداف سازمان و برنامه‌های استراتژیك داشته باشند دستیابی به موفقیت سازمانی محتمل‌تر است.
  • فرهنگ و ارزش‌های كلی، شرایط سازمانی و رفتار مدیریتی كه از آن فرهنگ نشأت می‌گیرد تأثیر زیادی بر دستیابی به تعالی مطلوب می‌گذارد. چنین فرهنگی نیازمند مدیریت شدن است بدین معنی كه باید تلاشی مستمر برای ایجاد پذیرش و انجام آنها صرف شود.
  • دستیابی به یكپارچگی نیازمند تلاش مستمر است. منظور از یكپارچگی این است كه تمام اعضای سازمان با داشتن حسی از مقصود مشترك با یكدیگر كار كنند.

5- رویكردهای مدیریت منابع انسانی (آرمسترانگ 1993، 35)

دو رویكرد كلی در مدیریت منابع انسانی وجود دارد: رویكرد سخت و رویكرد نرم.

  1. رویكرد سخت: به كاركنان مانند دیگر منابع نگاه می‌شود كه باید معادله ورودی- خروجی برقرار شود و به صورت كارآمد اداره شوند.
  2. رویكرد نرم: بیشتر به این حقیقت توجه می‌كند كه نمی‌توان با كاركنان مانند دیگر منابع رفتار كرد زیرا برخلاف دیگر منابع، منابع انسانی فكر كرده و عكس‌العمل نشان می‌دهند. در این رویكرد بر استراتژی‌هایی برای دستیابی به تعهد از طریق آگاه ساختن كاركنان از مأموریت، ارزش‌ها، برنامه‌های سازمان و شرایط محیطی، مشاركت كاركنان در تصمیم‌گیری در مورد چگونگی انجام امور و گروه‌بندی كاركنان در تیم‌های كاری بدون نظارت رسمی تأكید بیشتری می‌شود.

در واقع رویكرد سخت بر فرایند مدیریت امور كاركنان تمركز می‌كند در حالی كه رویكرد نرم بر طرز تلقی كاركنان و چگونگی رفتار با آنان تأكید می‌كند. رویكرد سخت سیستم‌ها، رویه‌ها و دستور‌العمل‌ها و چگونگی انجام فرایندها را مورد بررسی قرار می‌دهد. رویكرد نرم عوامل انسانی و رفتاری را در نظر می‌گیرد.

6-  اهداف مدیریت منابع انسانی (دعائی 1377، 9)

اهداف اساسی مدیریت منابع انسانی حصول نتایج مطلوب از تلاش‌های جمعی كاركنان سازمان است كه می‌توان به صورت زیر آن را بیان نمود:

  • تأمین نیروی انسانی با حداقل هزینه
  • پرورش و توسعه استعدادها و مهارت‌های افراد
  • حفظ و نگهداری نیروهای لایق و ایجاد روابط مطلوب بین آنان
  • تأمین احتیاجات مادی و معنوی و جلب رضایت پرسنل بطوری كه همسویی لازم بین اهداف شخصی آنها، و هدف‌های سازمان ایجاد گردد.

7-  وظایف مدیریت منابع انسانی

 همانطور كه در تعاریف مدیریت منابع انسانی آمد وظایف كلی عبارتند از: جذب، توسعه ایجاد انگیزش و نگهداشت. اما این وظایف را می‌توان به حوزه‌های فعالیت زیر دسته‌بندی كرد:

  1. سازماندهی
    • طراحی سازمان
    • طراحی شغل
    • تجزیه و تحلیل شغل
    • طبقه‌بندی مشاغل
  2. جذب منابع انسانی
    • برنامه‌ریزی
    • كارمندیابی
    • انتخاب
    • استخدام
  3. توسعه و منابع انسانی
    • مدیریت عملكرد
    • آموزش
  4. مدیریت پاداش
    • حقوق و دستمزد
    • ارزشیابی مشاغل
    • پاداش
    • مزایا
  5. روابط كاركنان
    • روابط صنعتی
    • مشاركت
    • ارتباطات
  6. بهداشت، ایمنی و رفاه
    • بهداشت و ایمنی
    • رفاه
  7. امور اداری استخدام و كاركنان
    • چارچوب قانونی و مقررات دولتی
    • رویه‌ها و اقدامات استخدام
    • سیستم اطلاعاتی منابع انسانی

البته مدل‌های متفاوت دیگری نیز برای دسته‌بندی وجود دارد (جزنی 1378، 29-36) اما همه آنها تقریباً همین اجزاء را شامل می‌شوند.

8-  عوامل مؤثر بر مدیریت منابع انسانی (دعائی 1377، 11)

  • عوامل بیرونی
    • قوانین و مقررات
    • بازار نیروی كار
    • فرهنگ جامعه
    • سهامداران
    • رقابت
    • مشتریان
    • فناوری
  • عوامل درونی
    • اهداف اساسی یا رسالت سازمان
    • خط‌مشی‌ها
    • جو و فرهنگ سازمانی

9- ویژگی فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی

مدیریت منابع انسانی شامل انجام فعالیت‌هایی است كه دارای مبانی، مفاهیم، فرایندها و ابزارهای متفاوتی هستند تا حدی كه در سازمان‌های بزرگ برای برخی از آنها واحدهای مستقلی تشكیل می‌دهند. با وجود تفاوت ماهیتی بین این فعالیت‌ها، بیشتر آنها دارای ارتباط از جهت عملیات و اطلاعات هستند. نوزده فعالیت مشخص از مدیریت منابع انسانی عبارتند از:

  1. تجزیه و تحلیل مشاغل
  2. طراحی شغل
  3. طبقه‌بندی مشاغل
  4. ارزشیابی مشاغل
  5. برنامه‌ریزی نیروی انسانی
  6. كارمندیابی
  7. انتخاب
  8. انتصاب
  9. اجتماعی كردن
  10.  آموزش كاركنان
  11.  ارزیابی عملكرد
  12.  بهداشت و ایمنی
  13.  بیمه و بازنشستگی
  14.  رفاه
  15.  انگیزش، مشاركت و روابط كاركنان
  16.  حقوق و دستمزد
  17.  پاداش
  18.  جابجایی
  19.  انضباط

10- مدیریت منابع انسانی در قالب یك سیستم

هیچ یك از منابع مطالعه شده در این زمینه، مجموعه فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی را در قالب سیستمی از فرایندهای مرتبط و به هم پیوسته ترسیم و تشریح نكرده‌اند. یكی از دلایل این واقعیت این است كه فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی به قدری متفاوت، متنوع و دارای مبانی مختلف هستند كه تجمع تمام آنها در قالب یك سیستم امكان‌ناپذیر است.

همانند تقسیم‌بندی رویكردهای سخت و نرم به مدیریت منابع انسانی، فعالیت‌های آن را هم می‌توان در دو دسته سخت و نرم گنجاند. به عنوان مثال مبحث انگیزش كاركنان یك فعالیت كاملاً نرم است در حالی كه فعالیت حقوق و دستمزد یك فعالیت كاملاً سخت است. البته این دسته‌بندی فرضی است چرا كه میزان سختی یا نرمی دارای طیفی خواهد بود. به هر حال، علیرغم نبود چنین تصویر سیستماتیك از فعالیت‌های سخت مدیریت منابع انسانی، می‌توان سیستمی برای آن طراحی كرد كه شامل فعالیت‌های رویه‌پذیر باشد.

11- سیستم اطلاعات منابع انسانی

تعاریف مختلفی از سیستم اطلاعات منابع انسانی وجود دارد. در بیون(1997) تعاریف زیر آمده است:

  • یك سیستم رایانه‌ای فقط برای جمع‌آوری، ذخیره، نگهداری، بازیابی داده‌های مورد نیاز یك سازمان از كاركنانش.
  • علاوه بر استفاده فوق برای كمك به برنامه‌ریزی، امور اداری، تصمیم‌گیری و كنترل فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی طراحی می‌شود.
  • یك سیستم اطلاعات منابع انسانی باید رویكردی یكپارچه برای جمع‌آوری، ذخیره، تحلیل و كنترل جریان اطلاعات منابع انسانی در داخل یك سازمان تعریف شود.

شرمان، بوهلندر و اسنل (1998، 8) سیستم اطلاعات منابع انسانی را سیستمی تعریف می‌كنند كه اطلاعات جاری و دقیق برای مقاصد كنترل و تصمیم‌گیری فراهم كند. به گفته آنها طبق یك پیمایشی كه اخیراً انجام شده است بیشتر فناوری اطلاعات استفاده شده، برای نگهداری اطلاعات كاركنان، نظارت بر عملیات حقوق و دستمزد، نگاهداری اطلاعات مربوط به غیبت‌ها و مرخصی‌ها و انجام امور اداری و استخدام و برنامه‌های آموزشی بوده است.

اسكارپلو و لدوینكا (1988، 714) سیستم اطلاعات منابع انسانی را بخشی از سیستم اطلاعاتی سازمان می‌دانند كه اطلاعات لازم را برای تصمیم‌گیری در امور منابع انسانی ارائه می‌دهد.

تفاوت در سطح استفاده از سیستم اطلاعات منابع انسانی در تعاریف فوق، اشاره به این مطلب دارد كه می‌توان سیستم اطلاعات منابع انسانی را در قالب یكی از سیستم‌های اطلاعاتی مانند سیستم پردازش عملیات، سیستم اطلاعات مدیریت، سیستم پشتیبان تصمیم‌گیری یا دیگر انواع سیستم‌های اطلاعات سازمانی طراحی كرد.

 

مراجع


جزنی، نسرین. 1378. مدیریت منابع انسانی ویرایش دوم. تهران: نی.

دسلر، گری. 1381. مبانی مدیریت منابع انسانی. چاپ دوم. ترجمه علی پارسائیان سید محمد اعرابی.تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.

دعائی، حبیب‌ا.... 1377. مدیریت منابع انسانی: نگرش كاربردی تهران: مؤلف.

Armstrong, M. 1993. A handbook of personnel management practice. 4th ed. London: Kogan Page.

Byun, D. 1997. Human Resource Management. In Encyclopedia of Library and Information Science Vol. 59. Edited by Allen Kent. New York: Marcel Dekker.

DeCenzo, D.A., and Robbins, S. P. 1988. Personnel/ Human Resource Management. 3 rd ed. London: Printice-Hall.

Noe, R. A., Hollenbeck, J. R. Gerhart, B., and Wright, P. M. 2000. Human Resource Management: Gaining a Competitive Advantage. 3rd ed. Boston: Mc Graw-Hill.

Scrapello, V. G., and Ledvinka, J. 1988. Personnel/Human resource Management. Boston: PWS-Kent.

Sherman, A. W., Bohlander, G.W., and Chruden, H. J. 1988. Managing Human resource. 8th ed. Cincinnati: South- Western.

Sherman, A., Bohlander, G. and Snell, S. 1998. Managing Human Resources. 11 th ed. Cincinnati: south-Western.

پی‌نوشت‌ها


1. Personnel Management

2. Human Resource(s) Management (HRM)


نوشته شده در : جمعه 10 دی 1389  توسط : حمید مظاهری راد.    نظرات() .

Cialis online
جمعه 16 آذر 1397 06:58 ق.ظ

Excellent posts. Appreciate it.
cialis cuantos mg hay are there generic cialis ou acheter du cialis pas cher deutschland cialis online cialis 5mg chinese cialis 50 mg free generic cialis we choice cialis uk cipla cialis online cialis usa cost
buy cheap cialis in canada
پنجشنبه 15 آذر 1397 11:48 ق.ظ

Very good stuff, Thank you!
only now cialis for sale in us cialis sale online how much does a cialis cost achat cialis en itali interactions for cialis wow cialis 20 import cialis enter site very cheap cialis cheap cialis buy cialis uk no prescription
Generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:42 ب.ظ

Kudos, I appreciate it.
cialis kaufen wo cialis preise schweiz cialis reviews cialis patent expiration cialis rezeptfrei sterreich cialis generic cialis uk next day sublingual cialis online cialis professional from usa cialis 5 mg
Cialis generic
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:38 ق.ظ

You actually revealed it adequately.
legalidad de comprar cialis rx cialis para comprar buy cialis tadalafil tablets cialis generico lilly we choice cialis pfizer india cialis generique 5 mg viagra vs cialis how much does a cialis cost 200 cialis coupon
Buy cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 04:32 ب.ظ

You said it nicely..
cialis flussig cialis prezzo in linea basso cialis generique 5 mg tarif cialis france cialis pills in singapore cialis generic cialis dose 30mg cialis 5 mg scheda tecnica look here cialis order on line click now cialis from canada
buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 05:06 ب.ظ

Appreciate it! Loads of facts.

comprar cialis 10 espa241a 200 cialis coupon cialis online usa cialis online cialis generisches kanada generic cialis 20mg tablets cialis 5 mg funziona price cialis per pill cialis super kamagra calis
Buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 04:54 ق.ظ

Helpful write ups. Thank you.
achat cialis en itali cialis online napol buying cialis overnight cialis australia org can i take cialis and ecstasy cialis for sale enter site natural cialis cialis 5 mg funziona cialis super kamagra when can i take another cialis
Cialis prices
یکشنبه 11 آذر 1397 04:30 ب.ظ

You actually reported that wonderfully!
generic cialis 20mg uk cialis kamagra levitra tadalafil 5mg can i take cialis and ecstasy cialis pas cher paris click here to buy cialis cialis taglich buy cialis cialis 5 mg scheda tecnica fast cialis online
buy cheap cialis coupon
یکشنبه 11 آذر 1397 04:31 ق.ظ

You explained that exceptionally well!
the best site cialis tablets cialis canada we like it safe cheap cialis we choice free trial of cialis cialis generique 5 mg cialis pills boards cialis y deporte buy cialis online calis if a woman takes a mans cialis
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 05:06 ب.ظ

Kudos! A good amount of write ups!

tadalafil 20mg miglior cialis generico dose size of cialis we like it cialis soft gel cialis uk cialis vs viagra 200 cialis coupon callus calis cialis vs viagra
Cialis generic
شنبه 10 آذر 1397 04:07 ق.ظ

Excellent advice. Many thanks.
the best site cialis tablets prices on cialis 10 mg generic cialis pill online side effects of cialis cuanto cuesta cialis yaho we recommend cialis best buy achat cialis en suisse low dose cialis blood pressure cialis venta a domicilio order cialis from india
buy cialis online cheap
جمعه 9 آذر 1397 04:51 ب.ظ

Really a good deal of valuable material!
generic cialis at walmart cialis 5 mg scheda tecnica cialis tadalafil online viagra cialis levitra viagra vs cialis vs levitra non 5 mg cialis generici cialis 20 mg effectiveness cialis tadalafil cialis tadalafil online cialis super kamagra
Cialis prices
جمعه 9 آذر 1397 05:06 ق.ظ

Wonderful knowledge. Thanks.
enter site natural cialis cialis ahumada cipla cialis online cialis kaufen wo acheter cialis kamagra get cheap cialis warnings for cialis cialis 50 mg soft tab cialis sans ordonnance we use it 50 mg cialis dose
Cialis prices
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:45 ب.ظ

Cheers, I like it!
american pharmacy cialis click here take cialis comprar cialis 10 espa241a purchasing cialis on the internet cialis price in bangalore cialis side effects costo in farmacia cialis legalidad de comprar cialis achat cialis en itali cialis pas cher paris
Cialis 20 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:53 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
cialis prezzo in linea basso cialis side effects dangers cialis 5 mg para diabeticos tadalafil 20mg wow cialis 20 cialis canada cialis mit grapefruitsaft cialis savings card generic cialis pro discount cialis
buy cheap cialis no prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:02 ب.ظ

You actually revealed it really well!
does cialis cause gout cialis pills price each ou trouver cialis sur le net cialis therapie where to buy cialis in ontario cialis for sale south africa cialis online cheap cialis purchase once a day cialis cialis manufacturer coupon
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:18 ق.ظ

Regards, Wonderful stuff.
free cialis precios de cialis generico generic cialis soft gels prices on cialis 10 mg cialis kaufen bankberweisung i recommend cialis generico we recommend cialis info cialis generic tadalafil buy cialis australia org cialis 200 dollar savings card
buy 10 mg levitra
جمعه 20 مهر 1397 09:02 ق.ظ

You actually mentioned that wonderfully!
vardenafil buy levitra online levitra 20 mg levitra 20 mg levitra 10 mg kopen vardenafil 20mg buy levitra levitra 20 mg bayer prezzo generic levitra buy levitra 20 mg
buy tadalafil
سه شنبه 10 مهر 1397 07:23 ب.ظ

Superb content, Regards.
i recommend cialis generico cialis side effects tadalafilo dose size of cialis cialis online callus safe dosage for cialis cialis australian price cialis uk next day cialis pills boards
buy cialis uk
یکشنبه 8 مهر 1397 01:04 ب.ظ

You actually said this terrifically.
can i take cialis and ecstasy order a sample of cialis look here cialis cheap canada generic cialis cialis for bph india cialis 100mg cost cialis prices in england viagra cialis levitra the best choice cialis woman prescription doctor cialis
best canadian pharmacy
یکشنبه 1 مهر 1397 01:28 ق.ظ

Cheers. An abundance of advice.

canadian pharmacy meds candida viagra buy viagra now online pharmacies india online pharmacies canadian pharmacies stendra online pharmacies legitimate canada drugs online canadian pharmacy king drugstore online india
http://viagraessale.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 10:44 ب.ظ

Superb posts. Kudos.
cialis flussig acheter cialis meilleur pri cialis for daily use cialis coupons printable click here to buy cialis cialis cost female cialis no prescription canadian drugs generic cialis cialis dose 30mg interactions for cialis
viagraky.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 02:24 ب.ظ

You said it perfectly.!
price cialis best tadalafil 20mg buying cialis on internet cialis dose 30mg prices on cialis 10 mg are there generic cialis cilas cialis dose 30mg dose size of cialis buying cialis overnight
canadian pharmacy online
چهارشنبه 14 شهریور 1397 05:17 ق.ظ

Many thanks. A good amount of advice.

north west pharmacy canada global pharmacy canada best canadian pharmacy canadian pharmacy no prescription buy viagra 25mg best canadian mail order pharmacies canada online pharmacies online pharmacies india order canadian prescriptions online canada pharmaceuticals online
get a viagra prescription online
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:19 ق.ظ

Terrific data. Cheers.
buy viagra generic viagra buy online buy sildenafil uk viagra for cheap prices generic viagra how old do you have to be to buy viagra how old to buy viagra buying viagra online legal cheap generic viagra get viagra cheap
eddrugsgeneric.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:47 ق.ظ

This is nicely expressed. .
price cialis wal mart pharmacy price cialis best generic for cialis how does cialis work cialis et insomni cialis canadian drugs cialis pas cher paris cialis for sale in europa cialis side effects dangers cialis online deutschland
http://cialisvipsale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 04:48 ب.ظ

Nicely put, Cheers.
costo in farmacia cialis wow cialis 20 online cialis cost of cialis per pill viagra or cialis cialis for daily use cialis 5 mg para diabeticos how to buy cialis online usa cialis sans ordonnance cialis pills price each
cialis sex
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:34 ب.ظ

You actually expressed this terrifically!
prix de cialis miglior cialis generico cialis uk next day click here take cialis bulk cialis cialis 10 doctissimo we recommend cialis info cialis e hiv low dose cialis blood pressure cialis 200 dollar savings card
Cialis online
دوشنبه 7 خرداد 1397 08:35 ق.ظ

Thanks! I enjoy it.
cialis australian price discount cialis cialis 5 mg schweiz cialis prices in england cialis kamagra levitra side effects of cialis cialis generico online cialis generico online cialis et insomni cialis side effects dangers
Cialis canada
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 09:16 ق.ظ

Nicely put. With thanks!
buy cialis online legal cialis patentablauf in deutschland try it no rx cialis cialis patentablauf in deutschland buy online cialis 5mg cialis for sale south africa cialis in sconto generic cialis at the pharmacy cialis 5 mg schweiz cialis 20 mg effectiveness
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30